Giáo trình cờ vua 9 cấp độ

Giáo trình cờ vua từ vỡ lòng đến nâng cao: bàn cờ, cách đi quân, chiến thuật bắt đôi–ghim–xiên, chiếu bí, tàn cuộc và chiến lược. Trình bày dễ hiểu cho mọi lứa tuổi, kèm sơ đồ minh hoạ.

Cấp 1 · Vỡ lòng

Bàn cờ, quân cờ và cách đi

Bàn cờ và quân cờ — Làm quen bàn cờ 8×8, tên các cột-hàng và bộ quân của mỗi bên.
Cách đi của từng quân — Tốt, Xe, Tượng, Mã, Hậu, Vua di chuyển thế nào.
Chiếu và chiếu bí — Hiểu "chiếu", "chiếu bí" (thắng) và "hết nước" (hoà).
Đọc và ghi nước đi — Ký hiệu đại số: gọi tên nước đi để đọc sách cờ và ghi lại ván đấu.
Khi nào ván cờ hoà? — Không phải ván nào cũng có người thắng — điểm qua các kiểu hoà cờ.
Cách đi quân Mã trong cờ vua — Quân Mã đi hình chữ L và là quân duy nhất nhảy qua đầu quân khác. Học cách Mã di chuyển, ăn quân và vì sao Mã mạnh ở trung tâm.
Cách đi quân Tượng trong cờ vua — Quân Tượng đi theo đường chéo và luôn ở một màu ô. Mỗi bên có một Tượng ô sáng và một Tượng ô tối; hiểu cách dùng cặp Tượng.
Cách đi quân Xe trong cờ vua — Quân Xe đi theo hàng ngang và cột dọc, là quân mạnh thứ hai sau Hậu. Học cách Xe khống chế cột mở và phối hợp trong nhập thành.
Cách đi quân Hậu trong cờ vua — Quân Hậu là quân mạnh nhất: đi được cả đường thẳng lẫn đường chéo. Học cách dùng Hậu mà không đưa ra quá sớm.
Cách đi quân Vua trong cờ vua — Quân Vua đi từng ô một về mọi hướng và không bao giờ được tự đi vào ô bị chiếu. Vua vừa cần được bảo vệ vừa là quân mạnh ở tàn cuộc.
Cách đi quân Tốt trong cờ vua — Quân Tốt đi thẳng nhưng ăn chéo, nước đầu được đi hai ô, và tới cuối bàn thì phong cấp. Tốt nhỏ nhưng quyết định cấu trúc thế cờ.
Cách xếp quân cờ vua đúng chuẩn — Hướng dẫn đặt bàn và xếp 16 quân mỗi bên đúng vị trí: ô sáng bên phải, Hậu đúng màu, Xe ở góc. Tránh các lỗi xếp quân thường gặp.
Cờ vua là gì? Giới thiệu cho người mới — Cờ vua là trò chơi trí tuệ cho hai người trên bàn 64 ô. Tìm hiểu nguồn gốc, mục tiêu và vì sao cờ vua được cả thế giới yêu thích.
Lợi ích của việc chơi cờ vua với trẻ em — Chơi cờ vua giúp trẻ rèn tư duy logic, khả năng tập trung, trí nhớ và tính kiên nhẫn. Vì sao nên cho trẻ học cờ vua sớm.

Cấp 2 · Căn bản

Giá trị quân, khai cuộc, luật đặc biệt

Giá trị quân cờ — Ước lượng sức mạnh từng quân để đổi quân có lợi.
Nguyên tắc khai cuộc — Ba việc cần làm trong 10 nước đầu.
Ba luật đặc biệt — Nhập thành, phong cấp và bắt tốt qua đường.
Đánh giá thế cờ — Bốn điều bé nên nhìn trước khi nghĩ nước đi: quân, Vua, quân bị doạ và quân chưa ra trận.
Kiểm tra trước khi đi (đừng cho không quân) — Thói quen ba giây trước mỗi nước giúp bé bớt thua vì cho không quân.
Luật nhập thành trong cờ vua — Nhập thành là nước đặc biệt đưa Vua vào chỗ an toàn và kích hoạt Xe. Học điều kiện nhập thành gần, nhập thành xa và các trường hợp không được nhập thành.
Bắt tốt qua đường (en passant) là gì? — Bắt tốt qua đường là nước ăn Tốt đặc biệt, dễ bị bỏ sót. Học điều kiện và cách thực hiện en passant qua ví dụ minh hoạ.
10 mẹo chơi cờ vua cho người mới bắt đầu — Những mẹo đơn giản giúp người mới chơi cờ vua tốt hơn ngay: chiếm trung tâm, phát triển quân, giữ Vua an toàn và luôn kiểm tra nước doạ.
Những sai lầm thường gặp khi mới chơi cờ vua — Nhận ra và tránh các lỗi phổ biến của người mới: đưa Hậu ra sớm, quên phát triển quân, không nhập thành và bỏ lỡ nước doạ của đối phương.
Elo trong cờ vua là gì? — Elo là hệ số đánh giá trình độ cờ vua. Tìm hiểu cách Elo tăng giảm sau mỗi ván và các mốc trình độ thường gặp.
Cờ nhanh, cờ chớp và đồng hồ cờ vua — Phân biệt cờ tiêu chuẩn, cờ nhanh và cờ chớp theo thời gian, cùng cách dùng đồng hồ cờ vua và mẹo quản lý thời gian khi thi đấu.
Luật 50 nước và luật lặp thế trong cờ vua — Ván cờ có thể hoà theo luật 50 nước hoặc lặp thế ba lần. Học hai luật hoà quan trọng này để không bỏ lỡ cơ hội cầm hoà.
Cờ vua 960 (Chess960 / Fischer Random) là gì? — Cờ vua 960 xáo trộn vị trí hàng quân đầu để giảm học thuộc khai cuộc, buộc người chơi sáng tạo ngay từ nước đầu.

Cấp 3 · Chiến thuật

Bắt đôi, ghim, xiên, loại quân phòng thủ

Đòn bắt đôi (fork) — Một quân tấn công hai mục tiêu cùng lúc.
Ghim và Xiên — Hai đòn "xâu quân" trên cùng một đường.
Loại bỏ quân phòng thủ — Nhiều đòn tấn công thất bại chỉ vì một quân đang phòng thủ. Hạ 'người bảo vệ' đó thì mục tiêu phía sau sẽ sụp đổ.
Chiếu mở và chiếu đôi — Đòn tấn công mạnh nhất bàn cờ: một quân né đi để quân sau lộ ra chiếu Vua.
Chiếu bí hàng cuối — Cạm bẫy quen thuộc: Vua bị chính hàng Tốt của mình "nhốt" ở hàng ngang cuối.
Đòn X-quang — Một quân tầm xa "nhìn xuyên" qua quân địch để tấn công mục tiêu phía sau.
Đòn cản đường (Interference) — Đặt một quân 'chắn ngang' đường liên lạc giữa các quân địch để cắt đứt phòng thủ, thường bằng một nước thí bất ngờ.
Nước chờ (Zugzwang) — Tình huống trớ trêu: tới lượt đi lại là điều bất lợi — mọi nước đều làm mình yếu đi. Vũ khí quyết định của tàn cuộc.
Đòn dọn đường (Clearance) — Thí một quân để 'dọn trống' một ô hoặc một đường cho quân khác lao tới ô quyết định — thường để chiếu bí hoặc phong Hậu.
Đòn trung gian (Zwischenzug) — Trước khi ăn lại quân, hãy chèn một nước đe doạ mạnh hơn — thường là một nước chiếu. Đòn 'xen giữa' bất ngờ và lợi hại.
Phá chân trụ — Hạ con quân (thường là Tốt) đang làm 'chân đế' chống đỡ cả thế cờ của đối thủ — khi nó ngã, các quân dựa vào nó cũng lung lay.
Quân liều (Desperado) — Một quân chắc chắn sẽ mất — hãy để nó 'liều mình' ăn được càng nhiều càng tốt trước khi hi sinh, để ít nhất đổi ngang.
Phong cấp thiếu (underpromotion) — Đôi khi phong Tốt thành Mã (hoặc Xe) lại mạnh hơn thành Hậu! Học khi nào nên phong cấp thiếu để tránh hoà oan hoặc tung đòn chiếu.
Đòn cối xay (Windmill) trong cờ vua — Cối xay là chuỗi chiếu mở liên tục giữa Xe và Tượng, 'gặm' hàng loạt quân đối phương. Học nhận ra và tạo ra khuôn đòn lợi hại này.
Thí Tượng h7 (đòn 'quà Hy Lạp') — Thí Tượng vào h7 (hoặc h2) là đòn tấn công Vua đã nhập thành kinh điển. Học điều kiện để đòn 'quà Hy Lạp' thành công.
Đòn thu hút (Decoy) — dụ quân vào ô xấu — Đòn thu hút dùng một nước thí để dụ quân (thường là Vua) vào ô bất lợi, rồi tung đòn quyết định. Một mẫu chiến thuật cần thuộc.
Đòn cản trở (Interference) — Đòn cản trở đặt một quân chen vào giữa hai quân đối phương đang phối hợp, cắt đứt sự bảo vệ để giành lợi thế. Đòn tinh tế, thường bị bỏ sót.
Tấn công đôi (Double Attack) — Tấn công đôi là đe doạ hai mục tiêu cùng lúc để đối phương không thể cứu cả hai. Đây là nền tảng của hầu hết đòn chiến thuật.

Cấp 4 · Tàn cuộc

Chiếu bí căn bản, đối mặt Vua, tốt thông

Chiếu bí căn bản — Dồn Vua trơ trọi bằng Hậu hoặc Xe.
Đối mặt Vua (opposition) — Bí quyết dùng Vua để giành ô quan trọng.
Tốt thông — Con Tốt tự do trên đường phong Hậu.
Ô then chốt của Tốt — Bí quyết phong Hậu trong tàn cuộc Vua–Tốt: đưa Vua chiếm "ô then chốt".
Thế Lucena (bắc cầu) — Kỹ thuật thắng quan trọng nhất của tàn cuộc Xe: đưa Tốt trên hàng 7 lên phong Hậu.
Thế Philidor (giữ hoà tàn cuộc Xe) — Cách phòng thủ tàn cuộc Xe kinh điển: cầm hoà dù ít quân hơn, bằng hai giai đoạn rất dễ nhớ.
Nguyên tắc tàn cuộc Xe — Tàn cuộc Xe phổ biến nhất. Nắm vài quy tắc vàng — Xe sau Tốt thông, Vua tích cực, Xe năng động, cắt Vua — là con đã hơn đối thủ một bậc.
Tàn cuộc Mã cơ bản — Điểm khác biệt lớn nhất của Mã: nó KHÔNG thể 'mất một nhịp'. Học vì sao Mã kém Tượng ở thế trao lượt nhưng lợi hại ở thế cờ kín.
Tàn cuộc Tượng khác màu — Tàn cuộc mỗi bên một Tượng đi ô khác màu nổi tiếng là rất dễ hoà. Học vì sao và cách chơi cho cả bên mạnh lẫn bên yếu.
Tam giác hoá (triangulation) — Mẹo dùng Vua đi một vòng tam giác để 'trao lượt' cho đối thủ đúng lúc, đẩy họ vào zugzwang trong tàn cuộc Vua–Tốt.
Cứu ván thua — Đang thua vẫn còn cửa hoà: pat, chiếu mãi, đổi hết Tốt và giữ cái đầu thật bình tĩnh.
Quy tắc hình vuông trong tàn cuộc Tốt — Quy tắc hình vuông giúp bạn biết ngay Vua có đuổi kịp một Tốt thông hay không, mà không cần đếm từng nước.
Chiếu bí Vua và Hậu đấu Vua đơn — Kỹ thuật chiếu bí cơ bản nhất: dùng Vua và Hậu dồn Vua đối phương ra biên rồi chiếu bí. Cẩn thận tránh làm hết cờ (hoà).
Chiếu bí Vua và Xe đấu Vua đơn — Kỹ thuật 'lưới hộp': dùng Xe cắt đường và Vua đẩy dồn để chiếu bí Vua đối phương bằng Vua và Xe.
Tốt thông ở xa (outside passed pawn) — Tốt thông ở xa là lợi thế tàn cuộc mạnh: nó dụ Vua đối phương chạy sang một cánh để Vua bạn ăn quân ở cánh kia. Học cách tận dụng.
Thành trì (fortress) — cứu hoà khi thiếu quân — Thành trì là thế phòng thủ bất khả xâm phạm giúp bên yếu hơn cầm hoà dù ít quân. Học nhận ra và dựng thành trì để cứu những ván tưởng thua.

Cấp 5 · Chiến lược

Cột mở, cấu trúc tốt, quân chủ động

Kiểm soát cột mở — Đưa Xe vào cột không có Tốt để xuyên phá.
Cấu trúc tốt — Tốt đi chậm và không lùi được, nên cách bố trí Tốt định hình cả ván cờ. Hiểu tốt cô lập, tốt đôi và xích tốt để biết tấn công ở đâu.
Quân chủ động & không gian — Không phải nhiều quân là mạnh — quan trọng là quân có việc để làm. Học phân biệt quân 'đẹp', quân 'xấu' và cách giành lợi thế không gian.
Ô yếu và tiền đồn — Nhận ra những ô đối thủ không thể bảo vệ, rồi cắm quân (thường là Mã) vào đó làm 'tiền đồn' — một chỗ đứng cực mạnh.
Cặp Tượng — Giữ được cả hai Tượng thường là một lợi thế nhỏ nhưng bền, nhất là ở thế cờ thoáng. Học khi nào nên giữ và khi nào nên đổi.
Xe chiếm hàng 7 — Đưa Xe xuống hàng ngang thứ 7 của đối thủ — nơi có nhiều Tốt và cả Vua để 'gặm'. Hai Xe hàng 7 thường thắng.
Tấn công Vua — Khi hai bên nhập thành hai cánh khác nhau, hãy xua Tốt 'bão' vào Vua đối thủ. Ai tấn công nhanh và chính xác hơn thường thắng.
Phòng ngừa (Prophylaxis) — Trước khi ra đòn, hãy chặn trước ý đồ của đối thủ — 'một nước phòng bằng mười nước chữa'. Thói quen của kỳ thủ giỏi.
Ô yếu và chốt tiền tiêu — Ô mà Tốt đối phương không đuổi được là ngôi nhà tuyệt vời cho Mã của bé.
Tượng tốt và Tượng xấu — Tượng bị chính Tốt nhà chặn đường là Tượng xấu; hãy đặt Tốt khác màu với Tượng.
Đòn thiểu số — Dùng ít Tốt tấn công nhiều Tốt để chừa lại cho đối phương một Tốt yếu.
Đổi quân đúng lúc — Đổi quân là phép trừ: mỗi lần đổi, thế cờ đơn giản hơn — có lợi cho ai?
An toàn của Vua — Nhập thành sớm, giữ nguyên lá chắn Tốt và biết nhận ra dấu hiệu nguy hiểm.
Kiểm soát trung tâm bàn cờ — Bốn ô trung tâm (d4, e4, d5, e5) là điểm cao của bàn cờ. Học vì sao kiểm soát trung tâm giúp quân bạn mạnh hơn và linh hoạt hơn.
Phát triển quân nhanh trong khai cuộc — Phát triển quân là đưa Mã, Tượng ra ô hoạt động và nối Xe. Học thứ tự phát triển hợp lý để không bị chậm nhịp.
Tốt cô lập (isolated pawn) — mạnh hay yếu? — Tốt cô lập vừa là điểm yếu cần bảo vệ, vừa cho quân bạn ô mạnh và cột mở để tấn công. Hiểu cả hai mặt và cách chơi cho từng bên.
Tốt chồng (doubled pawns) trong cờ vua — Tốt chồng là hai Tốt cùng một cột, thường bị coi là yếu nhưng đôi khi lại mở cột cho Xe và tăng kiểm soát trung tâm.
Lợi thế không gian trong cờ vua — Kiểm soát nhiều ô hơn cho quân bạn chỗ cơ động và bóp nghẹt đối phương. Học cách giành, tận dụng và cách phá vây khi bị bó.
Mã hay Tượng — quân nào mạnh hơn? — Mã và Tượng cùng khoảng 3 điểm nhưng mạnh trong hoàn cảnh khác nhau. Học khi nào giữ Mã, khi nào giữ Tượng, và giá trị của cặp Tượng.
Đột phá bằng Tốt (pawn breakthrough) — Đột phá Tốt là thí một hoặc hai Tốt để tạo ra một Tốt thông không thể cản. Một ý tưởng quyết định trong tàn cuộc Tốt.

Cấp 6 · Nâng cao

Lập kế hoạch, thí quân, kỹ thuật tàn cuộc

Lập kế hoạch trong ván cờ — Từ đánh giá thế cờ tới chọn mục tiêu và cải thiện quân. Học quy trình suy nghĩ để mỗi nước đi đều có lý do.
Đòn thí quân — Thí quân là chủ động cho đi vật chất để đổi lấy tấn công, thế trận hoặc một Tốt thông mạnh. Học khi nào nên thí và cách tính an toàn.
Kỹ thuật tàn cuộc nâng cao — Xe sau Tốt thông, Vua tích cực và quy tắc hình vuông — những nguyên tắc quý giúp con thắng những tàn cuộc tưởng chừng cân bằng.
Đánh lạc hướng và dụ quân — Hai đòn nâng cao: buộc quân phòng thủ rời vị trí, hoặc dụ quân địch tới ô xấu.
Quân quá tải (Overloading) — Khi một quân phải gánh hai việc phòng thủ cùng lúc, hãy tấn công một việc để bên kia sụp đổ. Chìa khoá của nhiều đòn thắng vật chất.
Quà Hy Lạp — thí Tượng ở h7 — Cho Tượng ăn Tốt h7 để lôi Vua đen ra ngoài, rồi Mã và Hậu ập tới.
Thí Mã ở f7 — điểm yếu muôn thuở của Đen — Ô f7 chỉ có Vua giữ. Thí Mã ở đó để lôi Vua đen ra giữa bàn cờ.
Thí Mã ở d5 — nổ tung trung tâm — Trong Sicilian, Md5 phá cấu trúc Tốt của Đen và mở toang trung tâm cho quân Trắng.
Thí đổi chất — cho Xe lấy Mã hoặc Tượng — Đưa Xe đổi lấy quân nhẹ để phá lá chắn Vua hoặc chiếm ô mạnh. Khi nào đáng?
Thí quân để mở cột và đường chéo — Xe và Tượng chỉ mạnh khi có đường đi. Đôi khi phải thí quân để mở đường ấy.

Cấp 7 · Khai cuộc

Các khai cuộc phổ biến và ý tưởng

Khai cuộc Ván Ý — Khai cuộc cổ điển, dễ hiểu: phát triển nhanh và nhắm vào ô f7 yếu của đối thủ.
Khai cuộc Tây Ban Nha (Ruy Lopez) — Một trong những khai cuộc mạnh và được ưa chuộng nhất: gây sức ép lên Mã c6 và trung tâm.
Phòng thủ Sicilian — Cách phản công sắc bén nhất của Đen chống 1.e4 — tạo thế cờ bất đối xứng, đầy kịch tính.
Gambit Hậu — Trắng "mời" đối thủ ăn một con Tốt để đổi lấy quyền kiểm soát trung tâm.
Phòng thủ Pháp — Đen dựng "bức tường Tốt" chắc chắn, chịu chật chội một chút để phản công sau.
Phòng thủ Caro-Kann — Cách chống 1.e4 vững chắc và ít rủi ro — không nhốt Tượng như phòng thủ Pháp.
Hệ thống London — Một "hệ thống" dễ chơi cho Trắng: dựng cùng một đội hình quân bất kể Đen làm gì.
Phòng thủ Ấn Độ (King’s Indian) — Đen nhường trung tâm cho Trắng rồi phản công dữ dội vào Vua ở cánh Vua.
Phòng thủ Scandinavia — Đen phản đòn ngay lập tức bằng 1...d5, đổi Tốt và đưa Hậu ra sớm một cách an toàn.
Khai cuộc Scotch: phá trung tâm sớm — Khai cuộc Scotch (1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.d4) mở trung tâm ngay từ đầu, dễ chơi và sắc bén — lựa chọn tốt cho người mới cầm Trắng.
Gambit Vua: khai cuộc tấn công cổ điển — Gambit Vua (1.e4 e5 2.f4) thí một Tốt để mở đường tấn công nhanh. Một khai cuộc lãng mạn, sắc bén và vui để học tinh thần tấn công.
Khai cuộc Vienna (Vienna Game) — Khai cuộc Vienna (1.e4 e5 2.Nc3) phát triển Mã trước, linh hoạt và dễ chơi, có thể chuyển sang tấn công bằng f4.
Khai cuộc Anh (English Opening) — Khai cuộc Anh (1.c4) kiểm soát trung tâm từ bên cánh, linh hoạt và ít đối đầu trực diện — phù hợp lối chơi chiến lược.
Gambit Evans: thí Tốt để tấn công — Gambit Evans (sau khai cuộc Ý, đẩy b4) thí một Tốt để phát triển siêu nhanh và tấn công — chính là khai cuộc của Ván Luôn Xanh.
Phòng thủ Ấn Độ Vua (King's Indian) — Phòng thủ Ấn Độ Vua để Trắng chiếm trung tâm rồi phản công bằng Tốt và quân vào cánh Vua. Khai cuộc sắc bén, giàu ý tưởng tấn công cho quân Đen.
Phòng thủ Nimzo-Ấn Độ (Nimzo-Indian) — Nimzo-Ấn Độ (1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.Nc3 Bb4) ghim Mã c3 để phá cấu trúc Tốt Trắng — một trong những phòng thủ vững và được ưa chuộng nhất.
Gambit Hậu từ chối (Queen's Gambit Declined) — Gambit Hậu từ chối (1.d4 d5 2.c4 e6) là cách đáp vững chắc: Đen giữ Tốt trung tâm d5, xây thế trận chắc và cân bằng.
Phòng thủ Slav (Slav Defence) — Phòng thủ Slav (1.d4 d5 2.c4 c6) chống Gambit Hậu mà vẫn giữ đường cho Tượng c8 — vững chắc và được yêu thích.
Phòng thủ Pirc (Pirc Defence) — Phòng thủ Pirc (1.e4 d6 2.d4 Nf6 3.Nc3 g6) nhường trung tâm để phản công linh hoạt — khai cuộc hiện đại, nhiều ý tưởng.
Khai cuộc Réti (Réti Opening) — Khai cuộc Réti (1.Nf3 d5 2.c4) tấn công trung tâm từ bên cánh theo lối siêu hiện đại, linh hoạt và ít lý thuyết cứng.
Phòng thủ Alekhine (Alekhine's Defence) — Phòng thủ Alekhine (1.e4 Nf6) trêu chọc Tốt Trắng tiến lên rồi tấn công trung tâm bị dàn mỏng — táo bạo và bất ngờ.
Khai cuộc Catalan (Catalan Opening) — Khai cuộc Catalan kết hợp Tốt d4–c4 với Tượng fianchetto g2, tạo áp lực bền bỉ lên trung tâm và cánh Hậu.
Khai cuộc Bird (Bird's Opening) — Khai cuộc Bird (1.f4) kiểm soát ô e5 và nhắm tấn công cánh Vua — một lựa chọn ít gặp nhưng nhiều ý tưởng.
Phòng thủ Hà Lan (Dutch Defence) — Phòng thủ Hà Lan (1.d4 f5) tranh ô e4 và nhắm tấn công cánh Vua — hiếu chiến, hợp người thích chơi tấn công với quân Đen.
Phòng thủ Grünfeld (Grünfeld Defence) — Phòng thủ Grünfeld (1.d4 Nf6 2.c4 g6 3.Nc3 d5) mời Trắng dựng trung tâm khổng lồ rồi công phá nó bằng quân — siêu hiện đại và sắc bén.
Phòng thủ Benoni (Benoni Defence) — Phòng thủ Benoni (1.d4 Nf6 2.c4 c5 3.d5 e6) tạo thế cờ bất cân xứng với đa số Tốt cánh Hậu cho Đen — hiếu chiến và nhiều phản đòn.

Cấp 8 · Ván hay & bẫy

Ván cờ nổi tiếng và bẫy khai cuộc

Ván Opera huyền thoại — Ván cờ đẹp nhất lịch sử: Paul Morphy hạ đối thủ bằng đòn thí Hậu chiếu bí ngay tại nhà hát Opera (Paris, 1858).
Bẫy "chiếu bí học sinh" — Đòn chiếu bí 4 nước nhắm vào ô f7 — biết để không mắc bẫy, và để không lạm dụng.
Bẫy Legal — Thí cả Hậu để hai Mã và Tượng chiếu bí — và cách để bé không bao giờ mắc bẫy này.
Đòn "gan rán" (Fried Liver) — Mã nhảy vào f7 kéo Vua đen ra giữa bàn — bé sẽ học cách chặn đứng đòn này.
Gambit Englund và bẫy Hb4+ — Đen cho Tốt e5 rồi giăng bẫy Hậu — chỉ một nước chắn sai là Trắng bị bí ở c1.
Gambit Budapest và bẫy Mã ở d3 — Đen tặng Tốt e5 rồi giăng bẫy chiếu bí bằng Mã — chỉ vì Tốt e2 bị ghim.
Bẫy Blackburne Shilling — Đen "tặng" Tốt e5, ai tham ăn sẽ dính đòn Hg5 và bị chiếu bí bởi Mã.
Bẫy "thuyền Noah" — Ba con Tốt a6-b5-c4 dồn Tượng trắng vào góc, khiến nó hết đường về nhà.
Ván Bất Hủ (The Immortal Game) 1851 — Ván Bất Hủ giữa Anderssen và Kieseritzky là kiệt tác tấn công: thí cả hai Xe và Hậu để chiếu bí bằng quân nhẹ. Bài học về giá trị của thế chủ động.
Ván Luôn Xanh (The Evergreen Game) 1852 — Ván Luôn Xanh của Anderssen là ví dụ kinh điển về đòn phối hợp thí Hậu để chiếu bí. Một trong những ván cờ đẹp nhất mọi thời đại.

Cấp 9 · Bộ sưu tập chiếu bí

Những thế chiếu bí kinh điển có tên riêng

Chiếu bí Anastasia — Mã và Xe phối hợp nhốt Vua đối phương vào cột biên rồi chiếu bí.
Chiếu bí Ả Rập — Xe và Mã kề nhau khoá chặt Vua ở góc — một trong những thế mate cổ nhất.
Chiếu bí Mã hậu (smothered) — Vua bị chính quân nhà vây kín tứ phía, con Mã tung đòn kết liễu.
Chiếu bí hai Tượng — Cặp Tượng quét hai đường chéo song song, dồn Vua vào góc và chiếu bí.
Chiếu bí "nụ hôn" của Hậu — Hậu áp sát ngay trước mặt Vua địch, được Vua nhà đỡ lưng — không thể ăn, không thể chạy.
Chiếu bí hàng cuối (hành lang) — Vua bị chính hàng Tốt của mình nhốt trong "hành lang" hàng ngang cuối.
Chiếu bí Légal — Đòn thí Hậu nổi tiếng: bỏ Hậu để ba quân nhẹ phối hợp chiếu bí Vua địch.
Chiếu bí ngạt thở (Smothered Mate) — Chiếu bí ngạt thở là thế Vua bị chính quân mình vây kín và bị Mã chiếu bí. Học khuôn kinh điển và đòn thí Hậu tạo ra nó.
Chiếu bí Boden (Boden's Mate) — Chiếu bí Boden dùng hai quân Tượng bắt chéo nhau để chiếu bí Vua đã nhập thành cánh Hậu. Một khuôn chiếu bí đẹp và bất ngờ cần thuộc.
Chiếu bí Damiano (Damiano's Mate) — Chiếu bí Damiano dùng Hậu và một Tốt g6 khép lưới quanh Vua trên cột h, thường sau khi thí Xe mở đường. Học cách nhận ra và tạo ra khuôn cổ điển này.
Chiếu bí Greco (Greco's Mate) — Chiếu bí Greco dùng Hậu và Tượng phối hợp dồn Vua vào góc cột h, khi Vua bị chính Tốt g của mình chặn đường. Nhận ra khuôn mang tên danh thủ Greco.
Chiếu bí Lolli (Lolli's Mate) — Chiếu bí Lolli dùng Hậu và Tốt cắm f6 tấn công Vua đã fianchetto khi Tượng g7 không còn. Khuôn sắc bén cần thuộc để kết thúc ván.
Chiếu bí Blackburne (Blackburne's Mate) — Chiếu bí Blackburne dùng hai Tượng và một Mã khoá hết ô thoát của Vua đã nhập thành. Khuôn phối hợp quân nhẹ đẹp mắt cần thuộc.
Chiếu bí Morphy (Morphy's Mate) — Chiếu bí Morphy dùng Tượng và Xe tấn công Vua ở góc, khai thác ô yếu do Tốt h đã tiến. Mang tên thiên tài tấn công Paul Morphy.
Chiếu bí Pillsbury (Pillsbury's Mate) — Chiếu bí Pillsbury dùng Xe và Tượng phối hợp trên cột g và đường chéo dài để chiếu bí Vua đã fianchetto. Nhận ra khuôn mang tên Harry Pillsbury.