Thí đổi chất — cho Xe lấy Mã hoặc Tượng

Cấp 6 · Nâng cao · 6 phút đọc

Đưa Xe đổi lấy quân nhẹ để phá lá chắn Vua hoặc chiếm ô mạnh. Khi nào đáng?

Đổi chất nghĩa là gì

Xe mạnh hơn Mã và Tượng, thường được tính khoảng 5 điểm so với 3 điểm. Khi bé cho Xe đi để lấy một Mã hoặc một Tượng, bé mất khoảng hai điểm — người ta gọi đó là thí đổi chất.

Điểm số chỉ là ước lượng thôi. Trong nhiều thế cờ, một con Mã đứng ở ô tuyệt vời còn khoẻ hơn con Xe đang bị nhốt sau hàng Tốt. Thí đổi chất là cách bé nói: ở thế này, quân nhẹ ấy quý hơn Xe của tôi.

• Xe khoảng 5 điểm, Mã và Tượng khoảng 3 điểm.
• Cho Xe lấy Mã hoặc Tượng = mất khoảng 2 điểm.
• Chỉ đáng khi bé nhận lại thứ khác lớn hơn 2 điểm.

Ví dụ kinh điển: Xxc3

Trong biến Rồng của Sicilian, Vua trắng nhập thành cánh Hậu và núp sau các Tốt a2, b2, c2. Con Mã ở c3 chính là cái chốt giữ cho lá chắn ấy đứng vững, đồng thời canh ô d5 và b5.

Đen thường đưa Xe về c8, rồi chơi Xxc3. Sau khi Trắng ăn lại bằng Tốt b2, hàng Tốt trước Vua trắng bị vỡ đôi, còn Tượng g7 của Đen bỗng nhìn thẳng vào Vua trắng suốt cả đường chéo dài.

• Xe c8 nhắm thẳng Mã c3 khi cột c đã trống.
• Mã c3 vừa che Vua vừa canh d5 — bỏ nó đi là Trắng đau.
• Sau bxc3, Tượng g7 và Hậu a5 cùng chĩa vào Vua trắng.

Bốn câu hỏi trước khi đổi chất

Thí đổi chất là đòn chiến lược, không cần tính tới chiếu bí ngay. Nhưng bé vẫn phải chứng minh được mình nhận lại thứ gì cụ thể, chứ không phải cảm giác nó hay hay.

Trong thế bên dưới, sau Xxc3 bxc3 các Tốt trước Vua trắng đã vỡ và không bao giờ lành lại được. Đó là khoản lãi rõ ràng, kéo dài suốt phần còn lại của ván cờ.

• Mình phá được hàng Tốt che Vua đối phương và không thể sửa lại? Đáng.
• Mình loại được con Mã hoặc Tượng đang giữ ô then chốt? Đáng.
• Sau khi đổi, quân còn lại của mình hoạt động mạnh hơn quân đối phương? Đáng.
• Nếu chỉ để trông đẹp hoặc để gỡ bí tạm thời? KHÔNG đáng — giữ Xe lại.